-A +A

Godziny urzędowania

  • Biuro Podawcze: 7:30-15:30 - pn. 7:30-18:00
  • Punkt K​RK: 8:30-15:00 - pn. 8:30-18:00
  • Kasa Sądu: 8:30-15:00 - pn. 8:30-18:00

Najważniejsze Telefony

  • Centrala Sądu: 58 32-13-199
  • Sprawy karne: 58 32-13-268
  • Sprawy cywilne: 58 32-13-269

Sprawozdanie ze spotkania w ramach „Salonu Mediatora” w dn. 19 stycznia 2018 r. - "Ugody mediacyjne ws. rodzinnych"

W dniu 19 stycznia 2018 r. w Sądzie Okręgowym w Gdańsku odbył się Salon Mediatora, który został poświęcony ugodom mediacyjnym w sprawach rodzinnych. W spotkaniu, mającym na celu wyeliminowanie błędów zdarzających się w ugodach mediacyjnych, a także ujednolicenie praktyki zatwierdzania ugód i przyspieszenie rozpatrywania składanych wniosków o zatwierdzenie ugód mediacyjnych przez wydziały rodzinne, uczestniczyli mediatorzy, sędziowie rodzinni oraz inne osoby zainteresowane mediacją.

Sędzia Sądu Okręgowego w Gdańsku Ewa Ważny – koordynator do spraw mediacji rodzinnych i nieletnich – omówiła istotne zagadnienia związane z mediacjami w sprawach rodzinnych. Przedstawiła dane statystyczne za lata 2016 i 2017 w zakresie liczby spraw rodzinnych skierowanych do mediacji przez sądy okręgu gdańskiego. Wynika z nich, że w 2017 roku do mediacji skierowano 542 sprawy rodzinne. Znacząco (do 941) wzrosła liczba złożonych ugód mediacyjnych w sprawach,, RCo”, tj. o zatwierdzenie lub nadanie klauzuli wykonalności, które wpływały do sądów rejonowych (szczegółowe dane w załączonej prezentacji – przyp.).

Pani Sędzia omówiła zagadnienia związane z nieuwzględnieniem wniosku stron o nadanie klauzuli wykonalności albo zatwierdzenie takiej ugody. Zwróciła także uwagę na treść art. 183 (14) § 3 kpc, z którego wynika, że Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności. W praktyce sądowej zdarzają się przykłady ugód, które są sprzeczne z prawem i zmierzają do obejścia prawa, np. w celu wyłudzenia świadczenia „500 plus” lub pokrzywdzenia wierzycieli. W ocenie sędziów rodzinnych ugoda może być sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, kiedy narusza w sposób rażący interesy jednej ze stron np. kiedy kwota alimentów na dziecko jest rażąco niska w stosunku do dochodów osoby zobowiązanej lub rażąco wysoka w stosunku do możliwości zarobkowych lub z pokrzywdzeniem innych dzieci zobowiązanego do alimentów. Czasami zdarza się, że ugoda jest niezrozumiała lub sprzeczna poprzez nieprecyzyjne zapisy, które mogą w przyszłości rodzić negatywne skutki prawne związane z egzekucją lub wykonaniem ugody, np. zapis w ugodzie o uregulowanie kontaktów „tydzień wakacji u ojca” bez określenia początkowego i końcowego terminu czy omyłkowo określony termin, który nie jest zgodny z kalendarzem na kolejne lata.

W zakresie zapisów ugody dotyczącej ograniczenia i pozbawienia władzy rodzicielskiej Pani Sędzia zwróciła uwagę na art. 48 ust. 2 Konstytucji RP, z którego wynika, że ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Brak jest zatem możliwości zatwierdzenia ugody mediacyjnej w powyższym zakresie. Zapis taki dopuszczalny jest w ugodzie mediacyjnej składanej np. do sprawy rozwodowej, jednak sąd w tym zakresie nie jest związany ugodą stron i orzeka w oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, kierując się dobrem dziecka i całym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, łącznie z wysłuchaniem dziecka.

Pani Sędzia przypomniała o obowiązku sądów wynikającym z § 143 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2015 r.), z którego wynika, że o odmowie zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem i przyczynach tej odmowy informuje się mediatora. Podkreśliła również, że zgodnie z art. 183 (9) § 2 kpc mediator ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy, chyba że strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami. Brak jest zatem podstaw prawnych do przesyłania mediatorom akt sprawy (tak jak biegłym) ani kserowania mediatorom akt lub jego fragmentów.

Podkreśliła, że współpraca z mediatorami jest coraz lepsza, i że generalnie mediatorzy wykonują swoje obowiązki bardzo sprawnie. Zdarzają się jednak sprawy, w których mediator, mimo upływu zakreślonego terminu i kolejnych ponagleń, nie informuje sądu o przebiegu mediacji, co znacznie wydłuża czas prowadzonego postępowania. Przypomniała, że zgodnie z treścią art. 183 (10) § 1 kpc sąd kierując strony do mediacji, wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Sąd zatem musi znać przyczyny przedłużenia mediacji. Odnotowano sprawy w których nawiązanie kontaktu z mediatorem w formie telefonicznej, mailowej czy pisemnej nie było możliwe, a strony nie złożyły żadnych pism w tym zakresie.

Mediatorzy zgłosili natomiast problemy z nawiązaniem kontaktu ze stronami. Zgodnie z art. 183 (9) § 2 kpc po skierowaniu stron do mediacji przewodniczący niezwłocznie przekazują mediatorowi dane kontaktowe stron oraz ich pełnomocników, w szczególności numery telefonów i adresy poczty elektronicznej, o ile je posiadają. Niestety w sprawach, które kierowane są do mediacji przed terminem rozprawy, sądy nie zawsze dysponują telefonami i adresami mailowymi stron. Z uwagi na zgłoszony wniosek mediatorów koordynator ustalił, że wzory pozwów i wniosków dostępne na stronie internetowej sądu – przy określaniu stron zawierają wykropkowane miejsca na wskazanie numeru telefonu – a także to, że o potrzebie uzupełnienia powyższych danych wiedzą również pracownicy BOI.

Pani Sędzia zwróciła również uwagę na istotną okoliczność związaną z właściwością sądu przy zatwierdzaniu ugody mediacyjnej. Zgodnie z art. 183 (13) § 1 kpc w przypadku gdy strona, po zawarciu ugody w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody, mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.

W przypadku ugód alimentacyjnych ustawodawca nie przewidział właściwości przemiennej, zatem wniosek o zatwierdzenie takiej ugody powinien być złożony w sądzie wg właściwości ogólnej, czyli miejsca zamieszkania osoby zobowiązanej do alimentów zgodnie z art. 27 kpc. W przypadku gdy osoba zobowiązana do alimentów nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość wyznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie leży w Polsce, według ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce (art. 28 kpc). W zakresie spraw opiekuńczych sądem wyłącznie właściwym jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania małoletniego dziecka, a w przypadku braku miejsca zamieszkania, sąd opiekuńczy miejsca pobytu; zaś jeśli brak i tej podstawy, właściwy jest sąd rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy (art. 569 § 1 kpc). Składanie ugody mediacyjnej do właściwego sądu ma istotne znaczenie, albowiem jeśli sąd stwierdzi swą niewłaściwość obowiązany jest wydać stosowne postanowienie, co znacznie wydłuża czas na wydanie decyzji w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności czy stwierdzenia wykonalności ugody przez sąd właściwy.

Sędziowie rodzinni zwrócili uwagę na następujące problemy występujące w protokołach i ugodach mediacyjnych:

  • brak załączników w postaci odpisu aktu urodzenia dziecka, informacji dotyczących sytuacji materialnej, majątkowej oraz możliwości zarobkowych, ewentualnych zobowiązań kredytowych i innych obowiązków alimentacyjnych, co umożliwia badanie pod kątem przesłanek z art. 183 (14) § 3 kpc;
  • brak właściwej numeracji poszczególnych punktów ugody, co utrudnia zatwierdzenie ugody w części (zamiast ciągu zdań powinny być pojedyncze zdania zaczynające się od cyfr, liter zamiast kresek, kropek czy akapitów);
  • brak informacji o poprzednim tytule egzekucyjnym (sąd, data i sygnatura orzeczenia oraz wysokość poprzednich alimentów) w przypadku podwyższenia alimentów;
  • potrzeba zawarcia w protokole lub ugodzie, której stroną jest obcokrajowiec, informacji o znajomości języka polskiego w mowie i piśmie lub korzystania z pomocy biegłego tłumacza przy zawieraniu ugody, aby wykluczyć w przyszłości zarzuty co do nieważności ugody;
  • nie nadają się do nadania klauzuli wykonalności ugody, w których strona zobowiązuje się do  „zwrotu połowy kosztów odzieży zimowej ” czy „ połowy kosztów wakacji ”, a także ugody z odległym terminem płatności alimentów, które nie są jeszcze wymagalne;
  • sporządzanie w sprawie o rozwód kilku odrębnych ugód mediacyjnych w zakresie alimentów, kontaktów, podziału majątku wspólnego itp. i składanie w tym zakresie trzech odrębnych rachunków;
  • w stosunku do nowych mediatorów prośba o czytelne podpisy, dane oraz informację czy mediator jest na liście mediatorów stałych, czy liście mediatorów z organizacji pozarządowej lub uczelni, a jeśli tak, to jakiej.

Mediatorzy zgłosili również problem dotyczący etyki zawodowej i konieczności zachowania wysokich standardów swojej pracy, a także problemy z redakcją ugód związanych z pieczą naprzemienną. W zakresie opieki naprzemiennej (równoważnej) należy stwierdzić brak jednoznacznych zapisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bardzo różne praktyki orzecznicze w tym zakresie, a także różne potrzeby stron i małoletnich dzieci. W chwili obecnej liczba ugód w zakresie opieki naprzemiennej jest symboliczna a redakcje ugód były różne, zatem trudno określić obowiązujące wzory w tym zakresie. Należy jednak podkreślić, że każda ugoda jest oceniana indywidualnie, a sąd w zakresie stwierdzenia wykonalności jest niezawisły. Do tej pory w Sądzie II instancji nie toczyło się w tym zakresie postępowanie zażaleniowe, zatem trudno wyciągnąć ogólne wnioski i określić obowiązującą praktykę. Problem ten będzie monitorowany przez SSO Ewę Ważny również jako wizytatora do spraw rodzinnych i nieletnich i za jakiś czas zostanie podjęty na jednym z kolejnych Salonów Mediatora.

Opracowała: SSO Ewa Ważny